Info@salehoun.org

کلمات کلیدی: خیر، امور خیریه، فعالیت های خیریه،

دین اسلام همواره درباره رسیدگی به نیازهای جامعه و احتیاجات مؤمنین سفارش کرده است. کسانی که توان مالی مناسبی دارند مخاطب اصلی این دستورات هستند.

«لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون؛ هیچ گاه به نیکی نخواهید رسید مگر آنکه از آنچه دوست می دارید انفاق کنید».

برخی از احکام مالی اسلام برای کم شدن فاصله طبقاتی عنوان شده: «کی لا یکون دوله بین الاغنیا منکم...؛ تا این اموال عظیم در میان ثروتمندان شما دست به دست نچرخد»

مفهموم خیر در فرهنگ اسلامی بر کسی اطلاق می شود که با توجه به توان مالی خود بخشی از آن را صرف نیازهای جامعه می کند که مصادیق متنوعی چون: ساخت مسجد، ساخت بیمارستان، ساخت راه ها و پل ها، ساخت مدارس و... را شامل می شود.

حرکت های فردی و غیرنظام مند برای انجام امور خیریه تنها بخشی از نیازها را رفع می کند و در سایه یک حرکت نظام مند است که فعالیت های خیریه سامان می یابد و در بهترین صورت انجام می پذیرد. در این میان جایگاه مسجد، جایگاه ویژه ای است؛ اولاً خود مسجد یکی از مواردی است که تمایل زیادی از سوی خیّران برای صرف هزینه در راه احداث آن یا هزینه های جاری آن دارند.

ثانیاً مسجد می تواند پایگاهی قوی برای یافتن خیّران و ساماندهی آن ها باشد؛ چرا که معمولاً انسان های خیر به مسجد رفت و آمد می کنند و یافتن شان در مسجد آسان تر است. مسجد جایگاه ملاقات خود خیّران با هم نیز هست. در بسیاری از مساجد دفتر امور خیریه در داخل مسجد تشکیل می شود و هیئت امنایی برای آن تعیین می گردد تا بسیاری از فعالیت های خیریه با هماهنگی بهتر انجام گیرد؛ چه امور خیریه مربوط به مسجد و هزینه های جاری آن و برنامه های جنبی مثل کلاس ها و دوره های آموزشی یا اردوها باشد و چه امور خیریه مربوط به مصادیق دیگری چون ساختن بیمارستان، مدرسه و... باشد. تجربه نشان می دهد عملاً بسیاری از امور خیریه در مصادیق مختلفش در حلقه ها و نشست های خیّران در فضای مسجد کلید می خورد.

بنابراین فعالیت های مسجد در زمینه امور خیریه برای بازدهی بالاتر نیاز به ساماندهی دارند. افرادی که توانایی و سابقه مدیریت موفق را در مساجد دارند گزینه های مناسبی برای مدیریت فعالیت های خیریه هستند.

نظام فعالیت های خیریه در مسجد

سؤال اصلی این است که نظام فعالیت های خیریه در مسجد باید چگونه باشد؟

١. تشکیل دفتر امور خیریه در مسجد

معماری مساجد معمولاً به گونه ای است که به جز محوطه مرکزی، اتاق هایی در اطراف ساختمان جهت فعالیت های جانبی مسجد در نظر گرفته شده است. مناسب است که یک اتاق در مسجد به دفتر امور خیریه اختصاص یابد. سپس هیئت امنا، متشکل از امام جماعت و چند تن از خیّران و معتمدان محل انتخاب شوند و در مرحله بعد از بین ایشان فردی برای مدیریت دفتر تعیین گردد و باید در جلسات نیازها و ضرورت های موجود در سطح محله و شهر مورد بررسی قرار گیرد.

٢. مرحله شناسایی و جذب توانمندان مالی

در هر محله معمولاً تعداد محدودی از اهالی توانایی مالی مناسبی برخوردارند. بعضی از این افراد خود داوطلبانه اقدام به شرکت در مسجد و به تبع شرکت در فعالیت های خیریه می کنند؛ اما برخی هم نیاز به تبیین اهمیت مسئله و تشویق دارند. همیشه نباید منتظر حضور یک فرد خیّر ماند؛ چون بسیاری از فعالیت های لازم روی زمین خواهد ماند. گاه باید خود افراد دست اندر کار برای یافتن یک خیّر اقدام کنند. این کار نه تنها منافاتی با عزت نفس فردِ عامل ندارد، بلکه افتخاری برای او محسوب می شود؛ چراکه او هزینه ای برای خود نمی خواهد، بلکه واسطه ای برای معرفی نیازمندان واقعی به انسان های توانمند است. در بسیاری موارد مشاهده می شود امور خیری انجام نمی شود و بعدها یک انسان خیّر از این قضیه مطلع گشته، افسوس می خورد که اگر در جریان می بود درنگ نمی نمود. در واقع وظیفه متصدیان دفاتر خیریه اطلاع رسانی است.

٣. شناسایی نیازهای مسجد و نیازهای محله

در فرهنگ غنی اسلامی و سیره پیشوایان بزرگ دینی این گونه نبوده است که همیشه ایشان محل مراجعه نیازمندان باشند تا مشکلاتشان را رفع کنند؛ بلکه به طور منظم ایشان از اوضاع مردم خبر می گرفته اند تا در صورت بروز مشکل هر چه سریعتر برای حل آن اقدام کنند یا اگر فردی آبرومند نسبت به مراجعه و طرح مشکل خود دچار شرم و حیاست دست یاری خود را داوطلبانه به سوی او دراز کنند. یک مسجد موفق در زمینه امور خیریه علاوه بر رصد نیازهای داخلی به نیازهای مردم و مشکلات محله هم توجه ویژه دارد. با توجه به اینکه مسجد محل رفت و آمد اقشار مختلف است امکان اطلاع رسانی درباره مشکلات بسیار راحت تر و سریع تر می شود و خود مسجد می تواند محل رتق و فتق بسیاری از مشکلات باشد.

٤. نظام مند کردن فرایند جذب بودجه و صرف آن در اولویت های مورد نیاز

دفتر امور خیریه در برخی مساجد که از وضع مالی خوبی بهره مند هستند، گاه شکل بسیار گسترده ای به خود می گیرد و دارای نظام اداری درونی مخصوص به خود می شود. باید همواره مراقب نحوه خرج منابع مالی بود؛ چراکه دقت و حسابرسی ویژه، اعتماد خیّران و اهالی محل را افزایش می دهد و این خود به طور مضاعف باعث مشارکت ایشان در فعالیت های خیریه می شود.

٥. تدوین نظامی برای مخارج مسجد به نحو منظم

جمعی از هیئت امنا و افراد فعال در مسجد همه ساله باید برآوردی از مخارج ماهیانه مسجد داشته باشند. برخی هزینه های جاری مسجد به طور ثابت باید در نظر گرفته شود. برخی هزینه های مسجد هم جهت برگزاری کلاس ها و دوره های آموزشی است که در ایام تابستان و اوقات فراغت دانش آموزان افزایش می یابد. هرچند میزان استقبال از برنامه ها همیشه قابل پیش بینی نیست، اما معمولاً می توان برآورد کلی ای از هزینه ها داشت. برخی از هزینه ها هم غیر مترقبه است؛ مثل برخی تعمیرات لازم یا وسایل مورد استفاده در مسجد. مشخص شدن مصارف و هزینه های مسجد به طور دقیق، به افزایش قدرت مدیریت مالی و تنظیم منابع بودجه مسجد یاری می رساند.

٦. تقدیر و بزرگداشت خیّران نمونه

دین اسلام هرچند بر اخلاص و دوری از ریا تأکید دارد، اما این مسئله منافاتی با لزوم ترویج و فرهنگ سازی الگوهای مثبت برای تشویق سایر افراد ندارد. ترویج الگوهای موفق در هر حوزه ای به ایجاد انگیزه و رغبت بیشتر و معرفی بهتر آن حوزه می انجامد. در زمینه امور خیریه نیز شایسته است هر ساله مراسمی در مسجد برای تجلیل از خیّران نمونه و دلسوز برگزار شود. این امر می تواند در پیشبرد و نهادینه ساختن فرهنگ فعالیت های داوطلبانه و خیریه یاری رساند.

منبع: http://www.hawzah.net

امور حمایتی درمانگاه حضرت موسی بن جعفر آران و بیدگل باشگاه علمی حضرت باقرالعلوم (ع) مجتمع مسکونی امام رضا (ع) بیمارستان ثامن الحجج (ع) آران و بیدگل معرفی پایگاه اجتماع محور